دهمین جلسه کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی گرگان با محوریت بررسی راهکارهای تولید علوفه در دیم زارهای کم بازده شمال استان و ترویج و توسعه کشت نباتات علوفه‌ای پاییزه کم‌ آب‌بر

نایب‌رئیس اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی گرگان با مرور تجربیات گذشته در حوزه منابع طبیعی و دامداری، بر ضرورت مدیریت علمی منابع آب و بهره‌برداری هدفمند از ظرفیت‌های شمال استان تأکید کرد.

علی محمد چوپانی در دهمین جلسه کمیسیون کشاورزی اتاق گرگان با اشاره به شرایط سال‌های پیش از انقلاب اظهار داشت: در آن سال‌ها، هزاران خانوار عشایری به همراه دام‌های خود به منطقه وارد می‌شدند که این امر نشان‌دهنده ظرفیت بالای مراتع استان برای تولید علوفه و توسعه دامداری بوده است.

وی افزود: پس از انقلاب نیز با همکاری دستگاه‌های اجرایی و کارشناسان، اقدامات مطالعاتی برای احیای دشت‌های وسیع منطقه انجام شد و در همین راستا از اساتید دانشگاه اهواز دعوت به عمل آمد تا راهکارهای تخصصی ارائه دهند. بر اساس نتایج این بررسی‌ها، مدیریت سطح آب‌های زیرزمینی و جلوگیری از افت بیش از حد آب ایستابی به عنوان اولویت اصلی مطرح شد.

چوپانی با اشاره به گستره حدود ۸۰۰ هزار هکتاری اراضی شمال استان تصریح کرد: کاهش بی‌رویه سطح آب‌های زیرزمینی موجب بازگشت املاح و نمک به سطح خاک شده و در بلندمدت اراضی حاصلخیز را به شوره‌زار تبدیل می‌کند؛ مسئله‌ای که می‌تواند افزایش ریزگردها و کاهش ظرفیت تولید را در پی داشته باشد.

وی همچنین به شرایط خاص توپوگرافی منطقه اشاره کرد و گفت: در محدوده شمال گرگان‌رود به دلیل شیب زمین و تبخیر بالا، احتمال حرکت املاح به سطح خاک بیشتر است و همین موضوع ضرورت مدیریت دقیق منابع آب را دوچندان می‌کند.

نایب‌رئیس اتاق گرگان در ادامه با تأکید بر اینکه توسعه کشاورزی بدون تأمین پایدار آب امکان‌پذیر نیست، خاطرنشان کرد: توسعه کشت علوفه و دامداری‌های بزرگ‌مقیاس در این اراضی مستلزم برنامه‌ریزی دقیق برای تأمین آب و استفاده از ظرفیت‌هایی نظیر انتقال آب، بهره‌گیری از پساب و مشارکت بخش خصوصی است.

وی در پایان تأکید کرد: استان استان گلستان از ظرفیت‌های طبیعی ارزشمندی برخوردار است که با رویکرد کارشناسی و هم‌افزایی دستگاه‌های اجرایی می‌توان آن‌ها را به فرصت‌های پایدار تولید و اشتغال تبدیل کرد.

احمد قلندری، عضو هیأت نمایندگان اتاق بازرگانی گرگان، در دهمین جلسه کمیسیون کشاورزی این اتاق با تأکید بر لزوم بازنگری در سیاست‌های بخش کشاورزی استان، گفت: جداسازی زراعت از دامپروری یک خطای راهبردی است که در سال‌های گذشته خساراتی به منابع آب و خاک وارد کرده است.

وی اظهار داشت: از سال ۱۳۶۲ تاکنون مجموعه‌های تحقیقاتی و اجرایی استان زحمات فراوانی کشیده‌اند، اما امروز باید صادقانه بررسی کنیم که این تلاش‌ها استان را به چه جایگاهی رسانده است و آیا مسیر طی‌شده با ظرفیت‌های واقعی استان همخوانی دارد یا خیر.

قلندری با بیان اینکه در گلستان دو فصل اصلی کشت شامل پاییزه و بهاره رایج است، افزود: در کشت‌های پاییزه تمرکز عمده بر غلاتی همچون جو، گندم و کلزا است، اما در فصل تابستان و شرایط کم‌آبی، توجه کافی به تولید علوفه‌های زودبازده نشده است؛ در حالی که محصولاتی نظیر ارزن علوفه‌ای می‌توانند در مدت ۶۰ تا ۷۰ روز به مصرف خوراک دام برسند و بخشی از کمبود علوفه را جبران کنند.

وی با انتقاد از ضعف در ترویج این‌گونه کشت‌ها تصریح کرد: برخی از این محصولات به مرحله تجاری‌سازی رسیده‌اند، اما هنوز به شکل گسترده در استان توسعه نیافته‌اند و نیازمند حمایت و فرهنگ‌سازی جدی هستند.

عضو هیأت نمایندگان اتاق گرگان در ادامه با اشاره به پیشینه تاریخی دامپروری در شمال استان، به‌ویژه منطقه ترکمن‌صحرا، گفت: جغرافیا و تاریخ این منطقه نشان می‌دهد که گلستان خاستگاه دام سبک بوده و پرورش گوسفند در این نواحی سابقه‌ای طولانی دارد. با این حال، در سال‌های اخیر بخشی از مراتع به اراضی کشاورزی تبدیل شده که این روند به تخریب خاک، هدررفت منابع آب و بروز ریزگردها منجر شده است.

قلندری با بیان اینکه استان دارای حدود ۸۰۰ تا ۹۰۰ هزار هکتار مرتع است، تأکید کرد: احیای مراتع باید در اولویت برنامه‌های توسعه‌ای قرار گیرد. توسعه بی‌رویه کشت در اراضی دیم کم‌بازده نه‌تنها بهره‌وری اقتصادی پایداری ایجاد نمی‌کند، بلکه سرمایه‌های طبیعی استان را نیز از بین می‌برد.

وی خاطرنشان کرد: زراعت و دامپروری دو بخش جدا از هم نیستند و کشاورزی پایدار زمانی محقق می‌شود که این دو حوزه به‌صورت یکپارچه مدیریت شوند. اگر دامدار نباشیم، کشاورزی ما نیز پایدار نخواهد بود.

قلندری همچنین از تعامل مثبت میان معاونت زراعت و معاونت امور دام در سال جاری قدردانی کرد و خواستار تداوم هماهنگی‌های بین‌بخشی برای تدوین الگوی کشت مبتنی بر ظرفیت‌های اقلیمی و دام‌محور استان شد.

وی در پایان با تأکید بر ضرورت بازتعریف سیاست‌های کشاورزی در گلستان اظهار داشت: آینده بخش کشاورزی استان در گرو تقویت دامپروری، توسعه کشت‌های علوفه‌ای کم‌آب‌بر و صیانت از مراتع ملی است و باید با نگاهی واقع‌بینانه و مبتنی بر توان اکولوژیک منطقه برنامه‌ریزی شود.

ارازجان شمالی، نایب‌رئیس اتاق بازرگانی گرگان، در دهمین جلسه کمیسیون کشاورزی این اتاق ، با هشدار نسبت به روند فزاینده فشار بر منابع آب شیرین کشور، بر ضرورت برنامه‌ریزی هدفمند برای بهره‌برداری از آب‌های شور و لب‌شور تأکید کرد.

شمالی با بیان اینکه اگر امروز برای بهره‌برداری از آب‌های شور و لب‌شور برنامه‌ریزی نکنیم، در آینده نه‌چندان دور امکان تصمیم‌گیری مؤثر درباره منابع آب شیرین را نیز از دست خواهیم داد، گفت: این موضوع یک هشدار احساسی نیست، بلکه جمع‌بندی واقعیت‌های میدانی و روندهای علمی در حوزه مدیریت منابع آب کشور است.

وی افزود: طی دهه‌های گذشته بخش قابل توجهی از منابع آب شیرین کشور در الگوهای کشاورزی مصرف شده که با اقلیم ایران سازگار نبوده است؛ نتیجه این روند، افت شدید سفره‌های زیرزمینی، کاهش کیفیت خاک، افزایش هزینه‌های تولید و فشار مضاعف بر کشاورزان بوده که در نهایت امنیت غذایی کشور را نیز تحت تأثیر قرار داده است.

نایب‌رئیس اتاق گرگان ادامه داد: در چنین شرایطی ادامه مسیر گذشته دیگر به معنای مدیریت منابع نیست، بلکه انتقال بحران به آینده نزدیک‌تر است.

شمالی با اشاره به ظرفیت‌های کمتر مورد توجه قرار گرفته در کشور اظهار کرد: منابع گسترده آب‌های شور و لب‌شور سال‌ها یا بلااستفاده مانده‌اند یا صرفاً به عنوان تهدید زیست‌محیطی دیده شده‌اند، در حالی که تجربه جهانی نشان می‌دهد این منابع در صورت مدیریت علمی می‌توانند بخشی از راه‌حل پایدار باشند.

وی تصریح کرد: امروز در بسیاری از کشورها، بهره‌برداری از آب‌های شور وارد مرحله تولید اقتصادی شده و محصولاتی مانند علوفه‌های مقاوم به شوری، جو و سورگوم شورپسند، چغندر علوفه‌ای، سالیکورنیا به عنوان منبع دانه روغنی و کینوا به‌صورت تجاری تولید می‌شوند.

به گفته وی، مزیت این محصولات آن است که علاوه بر نقش در زنجیره غذایی، وابستگی کشورها به واردات نهاده‌های دامی و دانه‌های روغنی را کاهش داده و امکان بهره‌برداری اقتصادی از زمین‌ها و آب‌هایی را فراهم کرده‌اند که پیش‌تر فاقد کاربری مؤثر تلقی می‌شدند.

شمالی تأکید کرد: شورورزی می‌تواند از یک موضوع صرفاً زیست‌محیطی، به ابزاری اقتصادی برای تقویت امنیت غذایی و کاهش فشار ارزی کشور تبدیل شود.

نایب‌رئیس اتاق گرگان با اشاره به ظرفیت‌های شرق استان گلستان گفت: منطقه گنبد کاووس به واسطه شرایط اقلیمی، ویژگی‌های خاک‌شناسی، دسترسی به آب‌های لب‌شور، اراضی مستعد و پیشینه کشاورزی، یکی از مناسب‌ترین مناطق کشور برای آغاز این رویکرد نوین است.

وی با تأکید بر ضرورت پرهیز از طرح‌های پرهزینه و غیرمرحله‌ای افزود: پیشنهاد مشخص ما ایجاد «مرکز تحقیقات شورورزی» در گنبدکاووس است؛ مرکزی چابک، مأموریت‌محور و کاربردی که بدون ایجاد ساختار سنگین اداری، به‌صورت میدانی به بررسی و اجرای الگوهای کشت شورپسند بپردازد.

به گفته شمالی، این مرکز می‌تواند وظایفی همچون انجام تحقیقات میدانی بر روی کشت‌های شورپسند، آزمون الگوهای کشاورزی مبتنی بر آب شور و لب‌شور، پشتیبانی علمی و فنی از کشاورزان منطقه و ارزیابی اقتصادی و زیست‌محیطی طرح‌ها را برعهده داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: مزیت این رویکرد آن است که با حداقل هزینه قابل راه‌اندازی بوده و با استفاده از ظرفیت دانشگاه‌ها، متخصصان و بخش خصوصی موجود، در مدت‌زمانی معقول نتایج ملموس و قابل ارزیابی در اختیار سیاست‌گذاران قرار می‌دهد.

نایب‌رئیس اتاق گرگان با بیان اینکه در صورت موفقیت، امکان ارتقای این مرکز به یک دانشکده تخصصی شورورزی فراهم خواهد شد، گفت: ابتدا باید در میدان آزمون کنیم، نتایج را تثبیت کنیم و سپس به سمت نهادسازی علمی حرکت کنیم؛ این همان الگویی است که کشور در شرایط محدودیت منابع به آن نیاز دارد.

شمالی در پایان تأکید کرد: پرداختن علمی و هدفمند به آب‌های شور و لب‌شور، در واقع به معنای حفاظت از منابع آب شیرین کشور است و آغاز این مسیر از گنبدکاووس می‌تواند به الگویی ملی برای کشاورزی پایدار، تقویت امنیت غذایی و کاهش وابستگی کشور در سال‌های پیش‌رو تبدیل شود.

https://gccim.com/blog/2084